Rhaglen Llywodraeth Cymru yw Ffermio Bro, a lansiwyd ym mis Ebrill 2025 i gefnogi prosiectau ffermio sy'n gwneud gwelliannau er lles natur a'r amgylchedd ar draws Tirweddau Cenedlaethol a Pharciau Cenedlaethol Cymru.
Mae gan bob Tirwedd Genedlaethol gynghorydd Ffermio Bro arbenigol i weithio gyda ffermwyr a thirfeddianwyr, er mwyn datblygu ceisiadau a chefnogi ymgeiswyr drwy'r broses. Mae timau Tirwedd Cenedlaethol yn gosod blaenoriaethau lleol ar gyfer y cynllun, gan ddyfarnu cyllid ar gyfer gweithgareddau sy'n adlewyrchu anghenion lleol.
Derbyniodd Fferm Llangwyfan yn Sir Ddinbych gyllid Ffermio Bro i gynnal rhaglen eang o adfer coetiroedd ac adfywio gwrychoedd. Nodau'r prosiect oedd gwella cysylltedd cynefinoedd, mynd i'r afael â rhywogaethau goresgynnol, a dod â hen goetiroedd y fferm yn ôl i iechyd ecolegol gwell.
Adfer coetiroedd
Canolbwyntiodd y gwaith coetir ar adfer cydbwysedd rhywogaethau o fewn hen goetiroedd y fferm drwy dynnu coed heintiedig a theneuo rhywogaethau dominyddol – yn enwedig masarnen, rhododendron a llawryf ceirios – er mwyn caniatáu i fflora a ffawna brodorol ffynnu. Cyn y gellid dechrau ar unrhyw reolaeth coetir, gosodwyd 1,200 metr o ffensio newydd i gadw da byw allan o'r ardaloedd coetir yn llwyr – cam yr oedd y tîm prosiect yn ei ystyried yn sylfaenol i lwyddiant y cynllun cyfan.
Bydd cyfnod pellach o'r prosiect yn mynd i'r afael â phroblemau Jac y Neidiwr ar hyd nant Fron Gelyn, sy'n llifo drwy Goed Pen Llwyn ac ymhellach. Mae'r planhigyn hwn yn achosi erydiad glannau afonydd, yn cystadlu â rhywogaethau eraill ac mae'n enwog am fod yn anodd ei ddifa. Gan fod Fferm Llangwyfan yn agos at ben y cwrs dŵr, dylai rheolaeth lwyddiannus yma ddod â manteision eang ymhellach i lawr yr afon. Caiff y gwaith hwn ei ariannu drwy Ffermio Bro dros y ddwy flynedd nesaf.
Adferwyd 240 metr o wrych ar Fferm Llangwyfan
Adfer gwrychoedd a chysylltedd cynefinoedd
Yn ogystal â'r gwaith coetir, roedd cyllid Ffermio Bro yn golygu y gellid adfer 240 metr o wrych yn llawn i greu coridorau bywyd gwyllt yn cysylltu ardaloedd coetir y fferm. Nid oedd adfer gwrychoedd wedi bod yn flaenoriaeth yn Fferm Llangwyfan ers sawl degawd. Yn wir, gellir deud mai’r cyngor a'r cymorth technegol a gynigiwyd drwy gynllun Ffermio Bro oedd yr anogaeth i’r tirfeddiannwyr, Julia a Tudor Hughes, i wneud cais am gyllid. Roedd coppiso, a llenwi bylchau mewn gwrychoedd oedd mewn gwir angen ymyrraeth, yn rhan sylweddol o'r rhaglen, ac roedd cysylltedd cynefinoedd yn un o'r prif resymau y dewiswyd y prosiect ar gyfer cyllid.
Mae hwn yn brosiect aml-flwyddyn gyda'r potensial am fanteision ecolegol ar raddfa eang ar draws y tirwedd. Yn allweddol i'r lwyddiant oedd ymgysylltu â'r tirfeddiannwr i drafod y prosiect yn ei gyfanrwydd o'r dechrau, gan feithrin ymrwymiad llawn i gwblhau holl amcanion y gwaith.
Gwnaethom gais gyda gwaith arfaethedig i'w hystyried ac roeddem wrth ein bodd fod rhai o'n cynigion wedi llwyddo i gael cyllid prosiect. Roedd arweiniad tîm Ffermio Bro wrth ddarparu canllawiau manwl, gyda chyngor technegol ac ymarferol o flaen ac yn ystod y gwaith yn amhrisiadwy, ac yn rhan hanfodol o'r prosiect cyfan.
Julia Hughes, Fferm Llangwyfan